AAA nədir?
Açıq arterial axacaq (AAA) — körpə uşaqlarda normal olaraq bağlanmalı olan, lakin açıq qalan qan damarıdır. Bu damar aorta ilə ağciyər arteriyasını birləşdirir. Doğuşdan sonra ilk saatlarda özü bağlanmalıdır — lakin AAA-da bu baş vermir.
AAA bütün anadangəlmə ürək qüsurlarının 5–10%-ni təşkil edir. Vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlarda xüsusilə tez-tez rast gəlinir.
«Valideynlər tez-tez soruşur: "AAA kiçikdir, gözləyək bağlansın?" Cavabım həmişə birmənalıdır — yox. Hər ölçüdə açıq arterial axacaq müalicə göstərişidir. Ölçüdən asılı olmayaraq gözləmək düzgün deyil.»
Uşaqlarda əlamətlər
Əlamətlər AAA-nın ölçüsündən asılıdır:
- Kiçik AAA — çox vaxt əlamət vermir, pediatr ürəkdə küy eşidir
- Orta AAA — tez yorulma, əmizdirmədə çətinlik, az çəki artımı
- Böyük AAA — nəfəs darlığı, tez-tez ağciyər infeksiyaları, inkişafda gecikmə, ürək çatışmazlığı əlamətləri
Niyə hər ölçüdə müalicə lazımdır?
Kiçik AAA belə bağlanmadıqda ağciyər damarlarına uzunmüddətli yük düşür. İllər keçdikcə bu dönməz dəyişikliklərə — ağciyər hipertenziyasına gətirib çıxarır. Həmçinin açıq axacaq infeksion endokardit riskini artırır.
Vacib məlumat: "AAA kiçikdir, özü bağlanar" — bu yanlış yanaşmadır. Yenidoğulmuş dövründən sonra (ilk 3 aydan sonra) AAA-nın özü bağlanma ehtimalı praktiki olaraq sıfırdır. Gözləmək yalnız vaxt itirir və ağırlaşma riskini artırır.
Müalicə üsulları
1. Kateter (endovaskulyar) bağlama
Qasıqdakı damar vasitəsilə kateter daxil edilir, xüsusi spiral və ya occluder cihazı axacağı bağlayır. Döş qəfəsini açmadan, cərrahiyyə yarası olmadan. Uşaq 1–2 gün xəstəxanada qalır. Bu gün əksər AAA-lar məhz bu metodla müalicə edilir.
2. Torakoskopik bağlama
Minimally invaziv cərrahiyyə — kiçik deşiklər vasitəsilə axacaq bağlanır. Böyük kəsik yoxdur. Kateter metoduna yararsız olan hallarda tətbiq olunur.
3. Açıq cərrahiyyə
Döş qəfəsinin sol tərəfindən kiçik kəsiklə axacaq bağlanır. Etibarlı, sınaqdan keçmiş metod. Mürəkkəb anatomik vəziyyətlərdə istifadə olunur.
Metod seçimi uşağın yaşına, çəkisinə və AAA-nın ölçüsünə görə fərdi müəyyənləşdirilir.
Müalicə nəticələri
Vaxtında bağlanmış AAA — tam sağalma deməkdir. Uşaq normal inkişaf edir, heç bir məhdudiyyət olmadan yaşayır. Kateter metodunun uğur dərəcəsi 98%-dən yüksəkdir.
AAA-nı ExoKQ-da görmək olurmu?
Bəli. Rəngli doppler exokardioqrafiya AAA-nı dəqiq göstərir — axacağın ölçüsünü, qan axınının istiqamətini və ağciyərlərə yükü müəyyən etmək mümkündür.
Neçə aylıq uşaqda əməliyyat etmək olar?
Kateter metodu adətən 6 aydan böyük, 6 kq-dan ağır uşaqlara tətbiq edilir. Daha kiçik və ya az çəkili uşaqlarda torakoskopik və ya açıq üsul seçilir. Hər vəziyyət fərdi dəyərləndirilir.
Əməliyyatdan sonra uşaq nə qədər xəstəxanada qalır?
Kateter metodunda 1–2 gün. Torakoskopik üsulda 3–4 gün. Açıq cərrahiyyədə 5–7 gün. Evə getdikdən sonra uşaq tez bir zamanda normal həyatına qayıdır.
AAA ilə uşaq idmanla məşğul ola bilərmi?
Müalicədən əvvəl intensiv fiziki yüklər tövsiyə edilmir. Uğurlu əməliyyatdan sonra — tam aktivlik, heç bir məhdudiyyət yoxdur.