"Həkim dedi ki, ürəyindən küy eşidilir" — bu cümlə hər il minlərlə valideynin gecəsini məhv edir
Uşağınızın növbəti müayinəsinə getdiniz. Pediatr stetoskopu sinəsinə qoydu, bir az dayandı və sonra dedi: «Ürəyindən küy eşidilir.» Bu andan etibarən hər şey dəyişir — evə gedərkən internetdə axtarış başlayır, ən pis ssenariləri oxuyursunuz, yuxunuz qaçır.
Ancaq bu məqalənin birinci cümləsi çox vaxt kifayət edir: uşaqlarda eşidilən ürək küylərinin böyük əksəriyyəti tamamilə zərərsizdir.
Gəlin bunu birlikdə araşdıraq — hansı küylər normal, hansılar ciddi diqqət tələb edir, nə vaxt uşaq kardiocərrahına müraciət etmək lazımdır.
Ürək küyü nədir, ümumiyyətlə?
Ürək küyü — stetoskopla dinlədikdə eşidilən əlavə səsdir. Normal ürək iki əsas ton çıxarır: «lub-dub». Küy isə bu tonlar arasında, ya da onlarla eyni vaxtda eşidilən pıçıltı, xışıltı, yaxud axar su kimi bir səsdir.
Bu səs özlüyündə xəstəlik deyil. Küy — sadəcə qanın ürək daxilindən, yaxud ürəkdən çıxan damarlara keçərkən çıxardığı vibrasiyaların əlamətidir. Həmin vibrasiya niyə yaranır — bax, məhz bu sual hər şeyi həll edir.
Funksional küy: zərərsiz, ötüb keçən
Uşaqlarda eşidilən küylərin 80-90 faizi funksional (fizioloji) küylərdir. Bunlar ürəyin quruluşunda heç bir problem olmadığı halda yaranır.
Niyə yaranır? Uşaqların döş qəfəsi incədir, sinə divarı nazikdir, ürək böyüklərə nisbətən daha sürətli vurur — buna görə qanın axışı daha aydın eşidilir. Xüsusilə uşaq həyəcanlı olanda, qızdırma olanda, yaxud intensiv böyümə dövründə (5-6 yaş, yeniyetməlik) bu küylər daha da güclənir.
Funksional küyün əsas xüsusiyyəti: uşaq tam sağlamdır, heç bir şikayəti yoxdur, EKO normaldır.
Belə küylər heç bir müalicə tələb etmir. Uşaq böyüdükcə, adətən yoxa çıxır.
Patoloji küy: nə vaxt ciddi qəbul etmək lazımdır?
Küylərin kiçik bir hissəsi anadangəlmə ürək qüsurlarının əlaməti ola bilər. Belə küylər bir qayda olaraq daha güclü, daha kəskin eşidilir və müəyyən simptomlarla müşayiət olunur.
Aşağıdakı əlamətlər varsa — mütləq uşaq kardioloqu və ya kardiocərrahına müraciət edin:
— Uşaq əmizərkən tez yorulur, tərləyir, çəki almır;
— Ağlayanda, qaçanda dodaq ətrafı, dırnaq dibi göyərir;
— Uşaq tez-tez təngnəfəslik keçirir, rahat nəfəs almaqda çətinlik çəkir;
— Fiziki aktivlik zamanı uşaq qeyri-adi yorğunluq hiss edir, tez oturmalı olur;
— Həkim küyü «çox güclü», «kobud», «sürüşmə xüsusiyyətli» kimi xarakterizə edir.
Bu simptomlarsız yalnız küy varsa — çox güman funksional küydür. Amma yenə də EKO ilə yoxlamaq məsləhətdir.
EKO (Exokardioqrafiya) — bir müayinə hər şeyi aydınlaşdırır
Ürək küyü aşkarlandıqdan sonra aparılacaq ən mühüm müayinə — Exokardioqrafiyadır (EKO). Bu, ürəyin ultrasəs müayinəsidir: radiasiya yoxdur, ağrısızdır, uşaq üçün tamamilə təhlükəsizdir.
EKO ürəyin quruluşunu, qapaqları, kameraları, qanın axış istiqamətini göstərir. 20-30 dəqiqə çəkən bu müayinə küyün funksional yoxsa patoloji olduğunu dəqiqliklə müəyyən edir.
Praktikada çox vaxt belə olur: uşağın küyü var, valideynlər aylarca narahat olur, EKO aparılır — hər şey normaldır. Bir müayinə, tam rahatlıq.
Bəzən isə əksinə — EKO anadangəlmə qüsur aşkar edir. Bu halda erkən diaqnoz həyat xilas edici rol oynayır.
Anadangəlmə ürək qüsurları: erkən diaqnozun əhəmiyyəti
Dünyada hər 100 uşaqdan 1-i anadangəlmə ürək qüsuru ilə doğulur. Azərbaycanda bu rəqəm hər il minlərlə ailəni əhatə edir.
Qüsurların çoxu müasir cərrahiyyə ilə tam düzəldilə bilir. Ancaq burada vaxt kritik rol oynayır.
Erkən aşkarlama niyə bu qədər vacibdir? Çünki ürək böyüdükcə bəzi qüsurlar ağırlaşır, ağciyər hipertenziyası inkişaf edə bilər, müdaxilə mümkün olmayan vəziyyətə çatmaq riski artır. Amma erkən diaqnoz qoyulduqda — hətta körpəlikdə — müasir texnikalarla əməliyyat aparılır, uşaq tam sağlam həyata qayıda bilir.
Azərbaycanda bu əməliyyatlar artıq ölkə daxilində uğurla icra olunur. Xaricə getmək məcburiyyəti yox — yüksəkixtisaslı mütəxəssis yanınızdadır.
Valideyn olaraq nə etməlisiniz?
Pediatr «küy eşidirəm» dedi — sakit qalın. Bu, dərhal əməliyyat demək deyil.
Əvvəlcə EKO müayinəsini keçin. Bu, vəziyyəti tam aydınlaşdıracaq.
EKO normaldırsa — uşağınız tamamilə sağlamdır, küy funksionaldır. İstəsəniz, ildə bir dəfə nəzarət EKO-su aparılır.
EKO-da qüsur aşkarlanıbsa — növbəti addım uşaq kardiocərrahı ilə konsultasiyadır. Bu, mütləq əməliyyat demək deyil. Bəzi qüsurlar müşahidə altında saxlanılır, bəziləri dərmana cavab verir, bəziləri isə cərrahi müdaxilə tələb edir.
Ən mühüm şey: kağız üzərindəki diaqnozdan deyil, mütəxəssisin ağzından cavabı eşitmək lazımdır. Hər uşaq fərdidir.
Nəticə: küy — diaqnoz deyil, işarədir
Ürək küyü özlüyündə nə müalicə tələb edir, nə də panik yaradılmasına səbəb olmalıdır. Bu, sadəcə bir işarədir ki, ürəyi yaxından dinləmək lazımdır.
Əksər hallarda EKO-dan sonra valideynlər tam rahatlıqla evə gedir. Bəzi hallarda isə EKO əvəzsiz bir şeyi edir: problemi erkən tutur, vaxtında müalicə imkanı yaradır.
Hər iki halda — müayinə keçirmək doğru qərardır.
Sualınız varsa, konsultasiya almaq istəyirsinizsə — əlaqə saxlayın. Uşağınızın ürəyi üçün ən yaxşı qərarı birlikdə verərik.