Aortanın koarktasiyası nədir?
Aortanın koarktasiyası — bədənin əsas arteriyası olan aortanın daraldığı anadangəlmə qüsurdur. Daralma adətən aortanın sol tərəf qövsündən sonra, ağciyər arteriyasının aortaya birləşdiyi yerdən aşağıda yerləşir. Nəticədə yuxarı bədənə qan normal axır, lakin aşağı bədən — bacaqlar, böyrəklər — kifayət qədər qan almır.
Aortanın koarktasiyası bütün anadangəlmə ürək qüsurlarının 5–8%-ni təşkil edir. Oğlanlarda qızlara nisbətən 2 dəfə çox rast gəlinir.
«Aortanın koarktasiyası çox qeyri-adi bir qüsurdur. Əməliyyat texniki baxımdan uğurla keçir — lakin demək olar ki, həmişə ya əməliyyatdan sonra qalır, ya da sonradan arterial hipertenziya inkişaf edir. Buna görə valideynlər bunu nəzərə almalı — uşaq böyüdükcə müntəzəm kardioloq nəzarəti altında olmalıdır.»
Əlamətlər
Əlamətlər yaşa görə dəyişir:
- Yenidoğulmuşlarda: ağır ürək çatışmazlığı, zəiflik, solğunluq, əmizdirmədə çətinlik, bacaqlarda nəbzin zəifliyi
- Böyük uşaqlarda: baş ağrısı, əl-qollarda yüksək arterial təzyiq, bacaqlarda yorğunluq, soyuqluq hissi
- Yeniyetmələrdə: tez-tez baş ağrısı, fiziki yüklənmədə nəfəs darlığı, burun qanaxması
Xarakterik diaqnostik əlamət — qol və ayaq qan təzyiqi arasındakı fərq: qollarda yüksək, ayaqlarda aşağı.
Müalicə üsulları
1. Cərrahi rezeksiya
Ənənəvi metod — daralan hissə cərrahiyyə yolu ilə kəsilərək çıxarılır, aortanın iki ucu birləşdirilir. Yenidoğulmuşlarda və körpələrdə əsas seçimdir.
2. Ballon angioplastika və stent
Kateter vasitəsilə ballon daralmanı genişləndirir, lazım gəldikdə stent qoyulur. Böyük uşaqlarda və yenidən daralma hallarında tətbiq edilir.
Valideynlərə vacib məlumat: Koarktasiyanın uğurlu müalicəsindən sonra uşaq normal həyat keçirir — lakin arterial hipertenziya riski ömür boyu davam edir. Müntəzəm qan təzyiqi nəzarəti və kardioloq müşahidəsi — mütləqdir. Bu, uşaqları gözlənilməz ürək-damar problemlərindən qoruyur.
Niyə hipertenziya qalır?
Bu sual valideynlərə tez-tez verilir. Cavab çoxsaylı mexanizmlərlə bağlıdır: daralma illərlə mövcud olduqda böyrəklərin renin-angiotenzin sistemi dəyişir, aortanın özünün elastikliyi pozulur, damarlarda struktur dəyişikliklər baş verir. Buna görə koarktasiya aradan qaldırılsa belə, təzyiz normallaşmaya bilər.
Bu — müalicənin uğursuzluğu deyil. Bu — qüsurun xüsusiyyətidir. Bilmək — qorumaq deməkdir.
Koarktasiya nə vaxt müdaxilə tələb edir?
Yenidoğulmuşda ağır simptomlar varsa — dərhal. Böyük uşaqlarda qol-ayaq təzyiq fərqi 20 mm Hg-dan çox olarsa — müdaxilə göstərişidir. Metod seçimi yaşa, daralmanın dərəcəsinə və yerləşməsinə görə fərdi müəyyənləşdirilir.
Koarktasiya yenidən yarana bilərmi?
Bəli, xüsusilə erkən uşaqlıq dövründə əməliyyat edildikdə. Uşaq böyüdükcə əvvəlki müdaxilə yeri yenidən dar ola bilər. Buna görə müntəzəm exokardioqrafik müşahidə vacibdir.
Müalicədən sonra uşaq idmanla məşğul ola bilərmi?
Müalicəyə qədər intensiv fiziki yüklənmə tövsiyə edilmir. Uğurlu müalicədən sonra qan təzyiqi nəzarəti altında — fiziki aktivlik icazəlidir. Hər uşaq fərdi dəyərləndirilir.
Koarktasiya hamiləlik dövründə aşkarlanırmı?
Bəli, prenatal exokardioqrafiya bu qüsuru aşkarlaya bilər, lakin bəzən diaqnoz doğuşdan sonra qoyulur. Pediatr müayinəsindəki küy, qol-ayaq qan təzyiqi fərqi — şübhə üçün əsasdır.