İlk günlər — sevinc və narahatlıq arasında
Körpəniz dünyaya gəldi. Hər valideyn üçün bu — möcüzədir. Amma bəzən doğumdan sonrakı ilk saatlarda və ya günlərdə həkimlər bir şey aşkarlayır: ürəkdə problem.
Bu xəbəri eşitmək — dağıdıcıdır. Amma bilmək lazımdır: müasir tibb yenidoğulmuşlarda ürək qüsurlarını erkən aşkarlayır və əksər hallarda uğurla müalicə edir.
Bu məqalədə nəyi axtarmaq lazım olduğunu — hansı əlamətlər normaldır, hansılar diqqət tələb edir — birlikdə araşdıraq.
Yenidoğulmuşlarda ürək qüsuru nə qədər geniş yayılıb?
Dünyada hər 100 körpədən 1-i anadangəlmə ürək qüsuru ilə doğulur. Bu — nadir hal deyil.
Qüsurların bir hissəsi doğumdan əvvəl prenatal USM-də aşkarlanır. Digər hissəsi isə doğumdan sonra — ilk müayinələrdə, körpənin davranışında, rəngdə müəyyən edilir.
Erkən aşkarlama həyat xilas edicidir. Buna görə hər valideynin bu əlamətləri bilməsi vacibdir.
Normal əlamətlər — həyəcanlanmağa dəyməz
Əvvəlcə normadan danışaq — çünki çox valideyn normal vəziyyəti patoloji ilə qarışdırır.
Doğumdan sonrakı ilk 24-48 saatda normal ola bilər:
— Əl-ayaqların bir qədər göyümtül görünməsi (akrosianoz) — bu, periferik qan dövranının hələ tam formalaşmadığını göstərir;
— Tez-tez nəfəs alma — yeni mühitə adaptasiya;
— Vaxtaşırı titrəmə — temperatur tənzimlənməsi.
Bu əlamətlər ilk bir-iki gündə keçirsə — narahat olmaq lazım deyil. Əgər davam edirsə — mütəxəssisə müraciət edin.
Ciddi diqqət tələb edən əlamətlər
Aşağıdakı əlamətlər anadangəlmə ürək qüsurunun işarəsi ola bilər. Bunları görəndə dərhal həkimə müraciət edin:
Sianoz (göyərme): Dodaq, dil, dırnaq dibinin göyərməsi — xüsusilə əmizərkən və ya ağlayarkən. Əl-ayaqların göyərməsindən fərqli olaraq, dodaq və dilin göyərməsi — ciddi əlamətdir.
Təngnəfəslik: Dəqiqədə 60-dən çox nəfəs alma, nəfəs alarkən qabırğaların arasının çəkilməsi, burun qanadlarının genişlənməsi.
Əmizərkən tez yorulma: Körpə 5-10 dəqiqədən çox əmizə bilmir, əmizərkən çox tərləyir, tez-tez dayanır.
Çəki artımının olmaması: Körpə düzgün qidalanır, amma lazımi çəkini almır.
Əzginlik və passivlik: Körpə həddindən artıq yatır, oyanmağa çətinlik çəkir, zəif ağlayır.
Şişkinlik: Qarın, üz və ya ətraflarda şişkinlik — ürəyin çatışmazlığının əlaməti ola bilər.
Doğumxanada nə baş verir — puls-oksimetriya skrininqi
Müasir doğumxanalarda hər yenidoğulmuşa puls-oksimetriya skrininqi aparılır. Bu, barmağa və ya ayağa kiçik sensor qoyaraq qandakı oksigen səviyyəsini ölçür.
Oksigen 95%-dən aşağıdırsa — bu, ürəklə bağlı problem olduğunu göstərə bilər və əlavə müayinə tələb edir.
Bu test ağrısız, radiasiyasızdır və cəmi bir neçə dəqiqə çəkir. Lakin bütün qüsurları aşkarlamır — buna görə klinik müşahidə vacibdir.
EKO — körpəlikdə aparılan ən vacib müayinə
Şübhə yarandıqda — istər klinik əlamət, istər skrininq nəticəsi — EKO (Exokardioqrafiya) dərhal aparılır.
Yenidoğulmuşlarda EKO tamamilə təhlükəsizdir: radiasiya yoxdur, ağrı yoxdur. Körpə yatarkən da aparmaq mümkündür.
EKO ürəyin quruluşunu dəqiq göstərir — qüsurun növünü, ölçüsünü, ciddiyyətini müəyyən edir. Bu məlumat müalicə planı üçün əsasdır.
EKO nəticəsini uşaq kardiocərrahı ilə birlikdə qiymətləndirmək vacibdir — çünki müalicənin növünü və vaxtını o müəyyən edir.
Müalicə nə vaxt başlayır?
Bu, qüsurun növündən və ağırlığından asılıdır.
Bəzi qüsurlar təcili müdaxilə tələb edir — doğumdan sonra ilk saatlarda və ya günlərdə. Bunlar adətən «kritik» anadangəlmə ürək qüsurlarıdır: TMA, hipoplastik sol ürək sindromu, ağır pulmon stenozu.
Bəziləri bir neçə həftə və ya ay gözləyə bilər — böyük DMJP, orta DMPP. Bu müddətdə körpə nəzarət altında saxlanılır, çəki artımı izlənilir.
Bəziləri isə yalnız müşahidə tələb edir — kiçik DMJP-lər, kiçik DMPP-lər. Vaxt keçdikcə özü bağlanır.
Vaxtında aparılan müdaxilə — hətta körpəlikdə — uşağın tam sağlam böyüməsini təmin edir. Müasir cərrahiyyədə körpəlik əməliyyatlarının nəticələri əladır.
Valideyn kimi nə etməlisiniz?
Körpənizdə yuxarıdakı əlamətlərdən biri varsa — sakit qalın, amma gözləməyin. Dərhal həkimə müraciət edin.
Həkim EKO tövsiyə edirsə — mütləq keçirin. Bu müayinə cavabları verir.
Qüsur aşkarlanıbsa — uşaq kardiocərrahı ilə konsultasiya planlaşdırın. Diaqnoz — hökm deyil. Bu, müalicənin başlanğıcıdır.
Sualınız varsa, narahatlığınız varsa — müraciət edin. Körpənizin ürəyi üçün birlikdə ən yaxşı qərarı verərik.