«Ürəkdə dəlik var» — bu iki söz valideynin dünyasını alt-üst edir
Həkim EKO nəticəsini əlinə alır və deyir: «Ürəyin arakəsməsində kiçik bir dəlik var.» Bu cümləni eşidən hər valideyn eyni hissi keçirir — sanki yer ayaqlarının altından çəkilir.
Amma həqiqət budur: ürəkdə dəlik — uşaqlarda ən çox rast gəlinən anadangəlmə ürək qüsurudur və əksər hallarda ya özü bağlanır, ya da müasir üsullarla tam düzəldilir.
Gəlin bu qüsurun nə olduğunu, növlərini, nə vaxt müdaxilə lazım olduğunu birlikdə araşdıraq.
"Dəlik" dedikdə nə nəzərdə tutulur?
Sağlam ürəkdə sol və sağ tərəflər bir-birindən tam ayrılmışdır. Bu ayrılığı iki arakəsmə təmin edir: mədəciklər arasındakı (interventrikulyar) və qulaqcıqlar arasındakı (interatrial).
Əgər bu arakəsmələrdə açıqlıq qalarsa — buna «dəlik» deyirik. Tibbi terminologiyada bunlar:
DMJP — Mədəciklər arası arakəsmə defekti (ürəyin aşağı kameralar arasındakı dəlik). Ən çox rast gəlinən növdür.
DMPP — Qulaqcıqlar arası arakəsmə defekti (yuxarı kameralar arasındakı dəlik).
OAP — Açıq arterial axac (ürəyin iki böyük damarı arasındakı bağlantı). Texniki olaraq dəlik deyil, amma eyni qrupa daxildir.
Bu dəliklər sayəsində qan sol tərəfdən sağa keçir — bu, ağciyərlərə əlavə yük yaradır.
Hansı dəliklər özü bağlanır?
Kiçik DMJP-lər — ən çox özü bağlanan növdür. 3 mm-dən kiçik DMJP-lərin böyük əksəriyyəti həyatın ilk 1-2 ilində özü bağlanır. 5 mm-ə qədər olanların da əhəmiyyətli hissəsi müşahidə altında bağlanır.
Kiçik DMPP-lər (ostium secundum tipi) — bir hissəsi uşaqlıq dövründə özü bağlanır, xüsusilə 3-4 yaşa qədər. Böyük DMPP-lər isə adətən özü bağlanmır.
OAP — normal olaraq doğumdan sonra ilk günlərdə bağlanmalıdır. Vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə daha uzun müddət açıq qala bilər. Kiçik OAP-lar çox vaxt özü bağlanır.
Özü bağlanma ehtimalını müəyyən edən əsas amillər: dəliyin ölçüsü, yeri, növü və uşağın yaşı. Bunu yalnız dinamik müşahidə ilə EKO-nun nəticəsi göstərir.
Hansı dəliklər müdaxilə tələb edir?
Müdaxilə — mütləq əməliyyat demək deyil. Müasir tibbdə variantlar çoxdur.
Böyük DMJP (5-6 mm-dən böyük): Körpə tez yorulur, çəki almır, çox tərləyir — bu əlamətlər varsa müdaxilə lazımdır. Cərrahi əməliyyat və ya kateter üsulu ilə bağlanır.
Böyük DMPP: Adətən 4-5 yaşa qədər müşahidə olunur. Özü bağlanmırsa — kateter üsulu (Amplatzer cihazı) ilə bağlanır. Bu, əməliyyatsız, qiymli bir müdaxilədir.
OAP: Kiçik OAP-lar çox vaxt özü bağlanır. Böyük OAP-lar kateter vasitəsilə və ya əməliyyatla bağlanır.
Müdaxilənin vaxtı — çox vacibdir. Uzun müddət böyük dəliklər ağciyər damarlarına ziyan vura bilər (ağciyər hipertenziyası). Buna görə gecikdirmək tövsiyə edilmir.
Əlamətlər nələrdir — nə vaxt həyəcanlanmaq lazımdır?
Kiçik dəliklər çox vaxt heç bir əlamət vermir — yalnız EKO-da aşkarlanır.
Böyük dəliklərdə isə bu əlamətlər ola bilər:
— Körpə əmizərkən çox tərləyir, tez yorulur, lazımi çəkini ala bilmir;
— Tez-tez təngnəfəslik, nəfəs almaqda çətinlik;
— Tez-tez ağciyər infeksiyaları (bronxit, pnevmoniya);
— Fiziki aktivlik zamanı həddindən artıq yorğunluq.
Bu əlamətlər varsa — dərhal uşaq kardiocərrahına müraciət edin. Əlamət yoxdursa — EKO nəticəsini mütəxəssislə birlikdə qiymətləndirin, müntəzəm nəzarət altında saxlayın.
Müalicə üsulları — əməliyyat yeganə yol deyil
Müşahidə: Kiçik dəliklər üçün. Hər 6-12 ayda EKO aparılır, dinamika izlənilir. Dəlik bağlanırsa — müdaxilə tələb olunmur.
Kateter üsulu (intervensional kardiologiya): Böyük DMPP-lər və bəzi DMJP-lər üçün. Cərrahiyyəsiz — qasıqdan nazik bir boru (kateter) vasitəsilə xüsusi «açılıb-bağlanan» cihaz dəliyə yerləşdirilir. Anesteziya altında aparılır, cər-rahiyyə kəsiyi yoxdur, bərpa müddəti çox qısadır.
Açıq ürək əməliyyatı: Mürəkkəb quruluşlu böyük dəliklər üçün. Yüksək ixtisaslı komanda tərəfindən aparılır, nəticələr əladır. Müasir cərrahiyyədə bu əməliyyatın riskləri çox aşağıdır.
Hansı üsulun uyğun olduğunu yalnız kardiocərrah müəyyən edə bilər — hər uşaq fərdidir.
Azərbaycanda müalicə mümkündürmü?
Bəli. Həm kateter üsulu, həm açıq əməliyyat Azərbaycanda uğurla aparılır.
Kiçik DMPP-lər kateter vasitəsilə bağlanır — bu, dünyada standart müalicədir və Azərbaycanda da mövcuddur.
Mürəkkəb hallarda açıq ürək əməliyyatı aparılır — beynəlxalq standartlara uyğun texnika ilə.
Xaricə getmək fikri anlaşılandır, amma çox vaxt lazım deyil. Əvvəlcə ixtisaslı mütəxəssislə məsləhətləşin.
Nəticə: «dəlik» — qorxulu söz deyil, idarə olunan vəziyyətdir
Ürəkdə dəlik aşkarlanması çox vaxt valideynlər üçün böyük stres mənbəyidir. Amma həqiqət budur: bu, müasir kardiologiya tərəfindən çox yaxşı öyrənilmiş, müalicəsi aydın olan bir vəziyyətdir.
Kiçik dəliklər özü bağlanır. Böyük dəliklər kateter və ya əməliyyatla tam düzəldilir. Hər iki halda — uşaqlar sağlam böyüyür.
Vacib olan: vaxtında diaqnoz, düzgün müşahidə, lazım gəldikdə vaxtında müdaxilə.
Sualınız varsa — müraciət edin. Birlikdə ən yaxşı qərarı verərik.